تىتان دىئوكسىد يۇقىرى دەرىجىلىك ئۆزگەرتىش ئېچىلدى

نۇرغۇن يىللاردىن بۇيان قىزىق بولغان تىتان دىئوكسىد بازىرى ئۆتكەن يىلنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدىن باشلاپ داۋاملىق سوۋۇدى، باھاسى ئاستا-ئاستا تۆۋەنلىدى. ھازىرغىچە، ھەر خىل تىتان دىئوكسىدلىرىنىڭ باھاسى %20 تىن ئارتۇق تۆۋەنلىدى. قانداقلا بولمىسۇن، تىتان دىئوكسىد سانائىتىدىكى يۇقىرى دەرىجىلىك مەھسۇلات بولۇش سۈپىتى بىلەن، خىلورلاش جەريانىدىكى تىتان دىئوكسىد يەنىلا كۈچلۈك.

«خلورلاشتۇرۇش تىتان دىئوكسىدى جۇڭگونىڭ تىتان دىئوكسىد كەسپىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئۆزگەرتىش تەرەققىيات يۈزلىنىشى. بازار تەمىناتى، تېخنىكىلىق بۆسۈشلەر، باشلامچىلىق قاتارلىق ئەۋزەللىكلەر جەھەتتە، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، دۆلەت ئىچىدىكى خىلورىد تىتان دىئوكسىد ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى مۇقىم ئاشتى، بولۇپمۇ لۇڭبەي گۇرۇھىنىڭ خىلورىد تىتان دىئوكسىد ئۈسكۈنىلىرىنىڭ كەڭ كۆلەمدە ئىشلەپچىقىرىلىشى يۇقىرى دەرىجىلىك مەھسۇلاتلارنىڭ چەتئەللەرگە تەۋە بولۇش ۋەزىيىتىنى بۇزۇپ تاشلىدى، ھەمدە دۆلەت ئىچىدىكى تىتان دىئوكسىدنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئۆزگەرتىشى يولغا قويۇلدى»، دېدى يۇقىرى دەرىجىلىك بازار ئوبزورچىسى شاۋ خۇيۋېن.

خىلورلاش جەريانىنىڭ ئىقتىدارى داۋاملىق ئېشىۋاتىدۇ

«بەش يىل ئىلگىرى، خىلورلۇق تىتان دىئوكسىد مەھسۇلاتلىرى دۆلەت ئىچى ئىشلەپچىقىرىشنىڭ پەقەت %3.6 نى ئىگىلەيتتى، سانائەت قۇرۇلمىسىمۇ ئىنتايىن تەڭپۇڭسىز ئىدى». دۆلەت ئىچى يۇقىرى دەرىجىلىك تىتان دىئوكسىد ئىشلىتىشنىڭ %90 تىن كۆپرەكى ئىمپورتقا تايىنىدۇ، باھاسى دۆلەت ئىچى ئادەتتىكى تىتان دىئوكسىدقا قارىغاندا تەخمىنەن %50 قىممەت. يۇقىرى دەرىجىلىك مەھسۇلاتلارنىڭ سىرتقا تايىنىش دەرىجىسى يۇقىرى، ھەمدە خىلورلۇق تىتان دىئوكسىد مەھسۇلاتلىرىغا سانائەتنىڭ سۆز كۈچى يوق، بۇ يەنە جۇڭگونىڭ تىتان دىئوكسىد سانائىتىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئۆزگەرتىش ۋە يېڭىلىنىشىدىكى توسالغۇ». خې بېنلىيۇ مۇنداق دېدى.

تاموژنا ستاتىستىكىسىدا كۆرسىتىلىشىچە، 2023-يىلىنىڭ بىرىنچى پەسلىدە، جۇڭگونىڭ تىتان دىئوكسىد ئىمپورتى تەخمىنەن 13200 توننا بولۇپ، ئۆتكەن يىلنىڭ ئوخشاش مەزگىلىدىكىدىن %64.25 تۆۋەنلىگەن؛ ئومۇمىي ئېكسپورت مىقدارى تەخمىنەن 437100 توننا بولۇپ، %12.65 ئاشقان. باشقا سانلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا، جۇڭگونىڭ 2022-يىلدىكى تىتان دىئوكسىد ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى 4 مىليون 700 مىڭ توننا، ئىمپورت مىقدارى 2017-يىلدىكىدىن %43 تۆۋەنلىگەن، ئېكسپورت مىقدارى 2012-يىلدىكىدىن %290 ئاشقان. «يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، دۆلەت ئىچىدىكى تىتان دىئوكسىد ئىمپورتى ئازىيىپ، ئېكسپورت مىقدارى ئاشتى، چۈنكى دۆلەت ئىچىدىكى باشلامچى كارخانىلارنىڭ خىلورىد تىتان دىئوكسىد ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنىڭ تېز سۈرئەتتە كېڭىيىشى ئىمپورت قىلىنغان يۇقىرى دەرىجىلىك مەھسۇلاتلارغا تايىنىشنى ئۈنۈملۈك يېنىكلەتتى». دۆلەت ئىچىدىكى بىر قاپلاش كارخانىسىنىڭ مەسئۇلى مۇنداق دېدى:

خې بېنلىيۇنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، تىتان دىئوكسىدىنىڭ ئاساسلىق جەريانى سۇلفات كىسلاتاسى ئۇسۇلى، خىلورلاش ئۇسۇلى ۋە تۇز كىسلاتاسى ئۇسۇلىغا بۆلىنىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە خىلورلاش جەريانى قىسقا، ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنى كېڭەيتىش ئاسان، ئۈزلۈكسىز ئاپتوماتلاشتۇرۇش دەرىجىسى يۇقىرى، ئېنېرگىيە سەرپىياتى نىسبەتەن تۆۋەن، «ئۈچ خىل قالدۇق» قويۇپ بېرىش مىقدارى ئاز، يۇقىرى سۈپەتلىك مەھسۇلاتلارغا ئېرىشكىلى بولىدۇ، بۇ تىتان دىئوكسىد سانائىتىنىڭ ئاساسلىق تۈرتكىلىك جەريانى. دۇنيا مىقياسىدا تىتان دىئوكسىدىنىڭ خىلورلاش نىسبىتى تەخمىنەن 6:4 بولۇپ، ياۋروپا ۋە ئامېرىكىدا خىلورلاش نىسبىتى يۇقىرى، جۇڭگونىڭ نىسبىتى 3:7 گە يەتكەن، كەلگۈسىدە خىلورلاش تەييارلاش تىتان دىئوكسىدى تەمىناتى كەمچىل بولۇش ئەھۋالى داۋاملىق ياخشىلىنىدۇ.

خىلورلاشتۇرۇش تەۋسىيە قىلىنىدىغان تۈرگە كىرگۈزۈلگەن

دۆلەتلىك تەرەققىيات ۋە ئىسلاھات كومىتېتى ئېلان قىلغان «سانائەت قۇرۇلمىسىنى تەڭشەش يېتەكچىلىك كاتالوگى»دا خىلورلۇق تىتان دىئوكسىد ئىشلەپچىقىرىش ئىلھاملاندۇرۇلىدىغان تۈرگە كىرگۈزۈلگەن، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، سۇلفات كىسلاتالىق تىتان دىئوكسىدنىڭ يېڭىچە بىرلىكتە ئىشلەپچىقىرىشنى چەكلەش تىتان دىئوكسىد كارخانىلىرىنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە دەرىجىسىنى ئۆستۈرۈش پۇرسىتىگە ئايلانغان، شۇنىڭدىن كېيىن دۆلەت ئىچىدىكى تىتان دىئوكسىد كارخانىلىرى خىلورلۇق تىتان دىئوكسىد ئىشلەپچىقىرىش تېخنىكىسىغا تەتقىقات، تەرەققىيات ۋە تەتقىقات سېلىنمىسىنى كۆپەيتىشكە باشلىغان.

نەچچە يىللىق تېخنىكىلىق تەتقىقاتلاردىن كېيىن، تىتان دىئوكسىدتىكى بىر قاتار مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن، لۇڭبەي گۇرۇھى بىر قاتار يۇقىرى سۈپەتلىك تىتان دىئوكسىد مەھسۇلاتلىرىنى تەرەققىي قىلدۇردى، ئومۇمىي ئىقتىدار خەلقئارا ئىلغار سەۋىيىگە يەتتى، بەزى ئىقتىدارلار خەلقئارادا ئالدىنقى قاتاردىكى سەۋىيىگە يەتتى. بىز چوڭ كۆلەملىك قاينىتىش تىتان دىئوكسىد تېخنىكىسى كارخانىلىرى ئىچىدە تۇنجى بولۇپ مۇۋەپپەقىيەتلىك يېڭىلىق يارىتىش ئارقىلىق قوللىنىلىۋاتقان كارخانا. ئەمەلىيەت يەنە تىتان دىئوكسىد تېخنىكىسىنىڭ يېشىل ۋە مۇھىت ئاسرايدىغانلىقىنى، ئۇنىڭ قالدۇق قالدۇقلىرىنى سۇلفات كىسلاتاسىغا قارىغاندا 90% تىن ئارتۇق ئازايتىدىغانلىقىنى، ئومۇميۈزلۈك ئېنېرگىيە تېجەشنى 30% گىچە، سۇ تېجەشنى 50% گىچە، مۇھىت ئاسراش پايدىسىنىڭ ئىنتايىن مۇھىم ئىكەنلىكىنى، مەھسۇلات ئىقتىدارىنىڭ ئىمپورت ئۆلچىمىگە يېتىشىنى ئىسپاتلىدى. بىراقلا، يۇقىرى دەرىجىلىك بازاردىكى چەتئەل مونوپوللۇقى بۇزۇلدى، مەھسۇلاتلار بازار تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىندى.

يېڭى يەرلىك خىلورلۇق تىتان دىئوكسىد تۈرلىرىنىڭ ئارقا-ئارقىدىن ئىشلەپچىقىرىلىشى بىلەن، ئۇنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى 2022-يىلغا بارغاندا تەخمىنەن 1 مىليون 80 مىڭ توننىغا يەتتى، ئىچكى ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئومۇمىي مىقدارىنى ئىگىلەيدىغان نىسبىتى بەش يىل ئىلگىرىكى %3.6 تىن %22 تىن ئېشىپ كەتتى، بۇنىڭ بىلەن خىلورلۇق تىتان دىئوكسىدنىڭ سىرتقا تايىنىشچانلىقى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىدى، بازار تەمىناتى ئەۋزەللىكى كۆرۈلۈشكە باشلىدى.

كەسىپ ئەھلىلىرىنىڭ قارىشىچە، يۇقىرى دەرىجىلىك تىتان دىئوكسىد قوللىنىشنىڭ تەرەققىيات يۈزلىنىشى، شۇنداقلا دۆلەت ئىچى سانائىتىنىڭ ھازىرقى ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى ۋە ھازىرقى ئەھۋالىغا ئاساسەن، جۇڭگونىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك تىتان دىئوكسىد ئۆزگەرتىشى بۇ ئويۇننى بۇزۇشقا باشلىغان. ئالاقىدار ھۆكۈمەت تارماقلىرى ۋە كەسىپلەرنىڭ خىلورلاشتۇرۇش تۈرىنى پىلانلاشقا بولغان دىققىتىنى ۋە يېتەكچىلىكىنى كۈچەيتىشى، كارخانىلارنىمۇ نىشانغا ئېلىش، تۈر مەبلىغى سېلىش ۋە قالاق جەريانلار ۋە قالاق مەھسۇلاتلارنى پىلانلاشتىن ۋاز كېچىش، ھەمدە ئارتۇقچە تۆۋەن دەرىجىلىك مەھسۇلاتلارنىڭ خەۋپ-خەتىرىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن يۇقىرى دەرىجىلىك مەھسۇلاتلارنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە قوللىنىشقا دىققەت قىلىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.